Yoğun nüfus artışıyla baş gösteren hızlı kentleşme ve aynı denklikte artan motorlu araç sayısı karayolları standardını sürekli geliştirmek ihtiyacı doğuruyor. Karayollarını iyileştirmek ve iyi hâlde tutmak devletin öncelikli görevleri arasında yer alıyor. Devlet, vatandaşının can ve mal güvenliğini sağlamak, trafik düzenini kurmak ve yolları standartlara uygun tutmakla yükümlü bulunuyor.

Son on yılda karayollarında büyük değişim yaşandı; bölünmüş yol ağı yaygınlaştırılarak kaza riski en aza indirildi, coğrafi engeller tünel ve viyadüklerle aşılarak seyahat süresi kısaltıldı, uydu verileri devreye sokularak akıllı ulaşım altyapısı kuruldu, transit trafiği şehir merkezlerinden ayıran projeler birbiri peşi sıra hayata geçirildi.

Türkiye, karayolları genel standartları açısından Avrupa’nın gelişmiş birçok ülkesini geride bırakmış durumda. Bu değerlendirme lojistik ve altyapı iyileştirmelerini de kapsamakta.

İlk çevre yolunun hizmete girmesi üzerinden yarım asırdan fazla bir süre geçti. Çevre yolu planlamasında nüfus dinamiği, transit geçiş zorluğu, şehir içi yoğunluk ve kaza oranlarından sonra geliyor. Nitekim, Bayburt (82,836), Tunceli (85,083), Ardahan (90,392), Kilis (157,363), Gümüşhane (138,807), Karaman (262,355) gibi iller düşük yoğun nüfusa sahip olmalarına karşın, coğrafî konumları itibarıyla çevre yoluna yıllar önce kavuşmuş bulunuyor.

Komşularımız içerisinde çevre yolu olmayan tek il Yozgat. Çorum, Kırıkkale, Kırşehir ve Kayseri’nin çevre yolu geçmişi 1990’lı yıllara uzanıyor. Görece geciken Tokat çevre yolu ise 2012’den beri faaliyete.

Yozgat, resmî değerlendirmelere yansıdığı kadarıyla çevre yolu ivedilik arz eden 4 il arasında yer alıyor. Diğer illerde (Eskişehir, Malatya, Giresun) yürütülen projeler onay/yapım aşamasındayken, Yozgat projesi henüz planlama süreci ötesine taşınabilmiş değil.

Karayolları Genel Müdürlüğü verilerine bakıldığında, projenin geoteknik raporunun onaylandığı, üstyapı raporunun ise onaya sunulduğu anlaşılıyor. Güncel bilgi, kontrol aşamasının sürdüğüne işaret ediyor. Proje, şu hâliyle yatırım kategorisine alınmaktan çok uzak duruyor.

***

E-88 karayolu şehir geçişi neredeyse 7/24 kesintisiz yüksek yoğunluklu bir trafik akışına sahne oluyor. Muslubelen-Sarıhacılı boyunca devam eden yoğunluğun zaman zaman ölümlü/yaralamalı kazalara sebebiyet vermesi tedirginliğe yol açıyor. Artan çevre yolu beklentileri üzerine harekete geçen sivil toplum temsilcileri ve milletvekilleri, konuyu çeşitli platformlarda dile getirerek çözüm arayışlarını sürdürüyor.

Sürecin ilerlemesine imkân tanımayan en önemli unsur, maliyet profili olarak ortaya çıkıyor. Güncellenmiş bir hesaplama bilgisi bulunmasa da benzer projeler referans alındığında, maliyetin 10 milyar TL’yi aşabileceği öngörülüyor.

***

Biliyor musunuz, Yozgat’ın çevre yolu ihtiyacı ta 2008 yılında ortaya atıldı. 8-9 yıl sürüncemede kalması/bırakılması ardından tekrar gündeme taşındı.  Karayolları Genel Müdürlüğü 2017 yılında detaylı bir çalışma gerçekleştirerek, “Yozgat Merkez Güney Çevre Yolu” adı verilen projeyi yeniden hayata geçirdi.

Doğu-batı ekseninin şah damarı niteliği taşıyan E-88 karayolunun Yozgat geçişindeki yükünü hafifletecek olan proje, Başıbüyüklü’den başlayan, Azizli, Divanlı güzergâhını izleyen, Çamlığın arkasından Recepli’ye ulaşan ve buradan Çalatlı geçilerek Alaca/Çorum karayoluyla birleşen yaklaşık 26 kilometrelik bir rota içeriyor.

Aktif gazetecilik yaptığım yıllardan hatırlıyorum, kimi sivil toplum kuruluşu temsilcisi çevre yolu girişimlerinin ciddiyet kazanması üzerine Yozgat kamuoyunu âdeta ayağa kaldırmıştı. Özellikle ağır tonajlı lojistik araçların ve yolcu otobüslerinin geçişlerinin şehir merkezi “baypas” edilerek gerçekleşecek olmasıyla ilinti kurularak, İl’in büyük ekonomik kayba uğrayacağı ileri sürülüyordu.

Direnç, çevre yolu girişimlerine sekte vurdu. Milletvekilleri ve ilgili bürokrat kamuoyundan yükselen çatlak sese kulak vererek geri çekilmeyi yeğleyince proje akim kaldı.

O günlerde ekonomi çok iyi durumdaydı, büyük yatırımlar için ortam fevkalâde müsaitti. 4 milletvekilinin tamamı iktidar partisindendi. Bekir Bozdağ Bakandı. Para da vardı, siyasî güç de. Hiç olmadığı kadar hem de. Bir aklî/fikrî bütünlük sağlansaydı, çevre yolu için gerekli pek çok ihtiyaç kalemi bugün için listeden çıkmış/çıkarılmış sayılacaktı.

Kolay kolay ele geçmez fırsat hoyratça heba edildi.

Çevre yolu gibi devasa projelerin en büyük harcama kalemini kamulaştırma maliyeti oluşturuyor. O günlerde sadece kamulaştırma (istimlak) giderleri karşılanmış olsaydı, bugüne yapılacak çok şey kalmazdı. Bugünkü teknoloji kocaman dağları bile onlarca gün içerisinde yarıp geçmeye rahatlıkla el veriyor. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, yerel girişime, siyasî tazyike bile gerek kalmadan gerekeni yapar ve Yozgat’ı çevre yoluyla buluştururdu çoktan.

“İstemezük” yaklaşımından neler kaybetmedi ki bu şehir…

 ***

10 yıl önceki yoğunlukta olmasa da bugün de benzer karşı çıkışlara rastlanılıyor. Bilinmiyor ki, çevre yolları, geçiş güzergâhlarında bulunan illerin ekonomisine negatif etki yapmıyor; bilakis, destekleyici argümanlar sunuyor. Dahası, çevreledikleri yerleşim biriminin günlük hayatını, güvenliğini ve ekonomik düzeyini pozitif etkileyen “en stratejik başlık” olarak değer görüyor.

Çevre yolları sayesinde, yeni sanayi ve depolama alanları oluşuyor, şehri büyütecek yeni gelişim koridorları açılıyor, il’i lojistik merkez üssü haline dönüştürüyor, güzergâh üzerine yeni akaryakıt/şarj istasyonu ve yolcu ağırlama tesisleri kuruluyor, trafik sorunu çözüme kavuştuğu için şehrin yaşama standardı yükseliyor vesaire vesaire.

Şehrin ekonomik kaybı bağlamında çevre yolundan tedirgin olanlara sormak lazım:

-E-88 karayolu şehir geçişinde hangi ağır tonajlı araba veya hangi yolcu otobüsü, hangi işletmede eğleşiyor da alışveriş yapıyor?

Böyle bir done yok elde. Varsayalım ki var, çevre yolu güzergâhına yapılacak yeni işletmelerle bu açık kapatılır, vaki ihtiyaç fazlasıyla karşılanır. Küçük tonajlı özel araçlarda ise bir problem yaşanmaz. Diğer çevre yollarında olduğu gibi bağlantı yolları üzerinden şehre giriş yaparak ihtiyaç rahatlıkla karşılanır.

Yeniliklere, yeni düzenlemelere karşı çıkmayalım lütfen!

***

Bu son olsun. Bir kritik soru daha:

-Yozgat Merkez Güney Çevre Yolu Projesi yatırım programına alınabilir mi?

Şu ekonomik şartlarda çok zor. Hatta imkânsız.

Tren çoktan kaçtı.

Yeni bir fırsat doğana kadar konuyu sıcak tutmak; her platformda gündeme getirmek Yozgatlının boynuna bir borç ama.

Bilmem anlatabildim mi?